Akvaryuma başlarken: Acemilere ASLA uygun olmayan canlılar

Kırmızı yapraklı bitkiler: Hassas ve ek besine (demir) ihtiyaç duyan bitkilerdir. Özel ışıklandırma isterler.

Mono (Monodactylus spp.): Acısu (tuzlusu olamayacak kadar az, tatlısu olamayacak kadar çok tuz içeren su) balığıdırlar. Çok büyürler. Dayanıklıdırlar ve bakımları da kolay sayılır, ancak acısu akvaryumu için hem tuzlu, hem de tatlısu tecrübesi gerekir.

Okçu balık (Toxotes spp.): Acısu balığıdırlar. Mono kadar büyümeseler de onunla hemen hemen aynı sebeplerden acemilere uygun değillerdir.

Scat/Argus (Scatophagus türlerinin hepsi ama özellikle Scatophagus argus): Acısu balığıdırlar. Mono ile aynı sebeplerden acemilere uygun değillerdir.

Çamur zıpzıpı, mudskipper (Oxudercinae alt-ailesindeki tüm balıklar): Gobi çeşididirler. Balıkla semender arasında görünüş ve özellikleri vardır. Acısu balığı olsalar da düpedüz tuzlu olan sularda da yaşarlar. Hassaslık seviyelerini bilmiyorum; ama acısu ve semender tecrübesi olmadan bakılmamalı.

Balon balıkları, puffer (Tetraodontidae ailesinin tamamı): Hassas, korkak ama zehirli ve güçlü balıklardır. Bazı türlerinin sudan asla çıkarılmaması gerekir. Tuzlusuda ve acısuda yaşayan türleri vardır. Ayrıca yem olarak salyangoz vermek gerekir ki su ya da kara salyangozu yetiştirmek ve üretmek çok zor olmasa da (hatta bazı türleri saymazsak aşırı kolay olsa da) onun için ayrı bir kap ayıracak/ayırabilecek insan sayısı da sınırlıdır. (İmkanı olmayanlara bir şey demiyorum ama imkanı olup da yapmayı tercih etmeyecekler başlamadan bıraksın bu hobiyi bence)

Mürenler (Muraenidae ailesinin tamamı): "Tatlısu müreni" adıyla satılan ve aslında acısuda yaşayan türleri ile, tuzlusuda yaşayan türleri olan bir yılanbalığı ailesidir. (Klasik yılanbalıklarından nasıl ayırt edebileceğiniz aşağıdaki resimde):

Mürenlerin yeni başlayanlar için uygun olmamasının üç temel sebebi vardır: 1-Bakımları zordur. 2-Tehlikelidirler. Genellikle saldırgan olmasalar da akvaryuma elinizi sokmanız pek mümkün olmaz. 3-Balık olmalarına rağmen yılan doğasına da sahiptirler. Yani kapaksız ya da kapağı üstünü tam kapatmayan bir akvaryumdan kaçmaları an meselesidir. İşin iyi yanı; eğer elinizi kurtarmayı başarırsanız yılan gibi kolunuza filan dolayabilirsiniz.

Piranha ve pacu (ot piranhası/otçul piranha) türleri (Serrasalmidae ailesinin tamamı): Tetraların yakın akrabası olan bu canlılar, ne yazık ki onlar gibi acemilere uygun değildir. Canlı yem vermek gerekmez, bir çok yemi kabul ederler. Sanıldığı kadar tehlikeli de değildirler. Ama sonuçta saldırgan balıklardır ve bakımları zordur. Ayrıca çoğu garip boyutlara ulaşabildiği, geri kalanı da sürü balığı olduğu için geniş akvaryumlar gerektirirler.

Afrika çiklitleri (Pseudocrenilabrinae alt-ailesinin tamamı): Saldırgan, hassas ve bakımları zor olan balıklardır. Çoğu kişiyi görüntüleri ve garip gurup davranışlarıyla büyüleseler de, acemilere asla uygun değildirler. Ayrıca, bölgeci balıklardır ve 200 litre akvaryumu bile size dar edebilirler.

Kemikdilliler (Osteoglossiformes takımının tamamı): Büyük, saldırgan ve zor bakımlı balıklardır.

Elektrik balıkları (Gymnotiformes ailesinin tamamı): Yaydıkları elektrik insana zarar verecek düzeyde olmasa da bakımları ve bulunmaları zordur, ayrıca hassas balıklardır.

Yılan balıkları (Anguilliformes takımının tamamı -mürenler de dahil- ile birlikte Synbranchiformes -Bataklık yılanbalıkları- takımının tamamı): Mürenlerle hemen hemen aynı nedenlerle acemilere uygun değillerdir. İyi haber, sıradan yılanbalıkları genelde saldırgan değildir.

Kıkırdaklı balıklar (Chondrichthyes sınıfının tamamı; vatozlar ve köpekbalıkları): Hassas ve pahalı canlılardır.

Acara ve cichlasoma'lar (Cichlasomatinae alt-ailesinin tamamı): Saldırgan balıklardır ve büyük alan isterler.

Astronot balığı, oscar (Astronotinae alt-ailesinin tamamı ama özellikle Astronotus ocellatus): Saldırgan ve büyük balıklardır.

Discus (Symphysodon spp.): Hassas ve bakımları çok zor, ayrıca oldukça pahalı balıklardır. Yem bile seçerler.

Taş mercanlar (Scleractinia takımının tamamı): Az da olsa bakımları zordur, dolayısıyla az da olsa tuzlusu tecrübesi isterler.

Aslan balığı/Akrep balığı (Pterois spp.): Zehirli ve saldırgan bir balıktır, tek ve oldukça büyük bir akvaryumda tutulması gerekir. Ayrıca hassastır.

Deniz atı (Hippocampus spp.): Hassas ve zor bakımlı balıklardır. Yemlerini çok yavaş yedikleri için başka balıklara kaptırırlar. Ama akvaryumda üretimleri çoğu deniz balığına göre kolaydır.

Akvaryuma başlarken: Acemilere Uygun Canlılar

Canlıdoğuranlar (Poecilidae): Üretimleri ve bakımları kolaydır. Bitkili akvaryumlarda mutlu olurlar.

Tetralar (Characidae): Uysal ve minyatür piranhalar olarak tanımlayabileceğimiz, dayanıklı ve güzel balıklardır. (Gerçek piranhalar da Characidae ailesi içinde sınıflanır)

Cüce çiklitler: Güney Amerika kökenli, küçük boylu ve uysal çiklit türleridir. Bakımları kolaydır ve karma akvaryuma uygundurlar.

Melek balığı (Pterophyllum scalare): Güney Amerika kökenli, barışçıl çiklitlerdir. Ağızlarına sığmayacak boydaki balıklarla, en az 50 cm. yüksekliği ve 200 lt. olan bir akvaryumda bakılmalıdırlar.

Kedibalıkları, yayıngiller (Siluriformes): Dayanıklı ve barışçıl balıklardır. Japon balığından Afrika çiklitlerine kadar her balıkla birlikte bakılabilirler.

Labirentli balıklar=Gurami ve betalar (Anabantoidei): Atmosferdeki oksijeni kullanabilen, az miktarda hırçın ama yine de barışçıl balıklardır. Küçücük su birikintilerinde dahi yaşayabilirler.

Su salyangozları: Bakımları son derece kolay, dayanıklı ve çok hoş türleri olan canlılardır.

Tatlısu midyeleri: Ek yeme ihtiyacı olmayan, doğal filtre görevi gören bir hayvancağızdır. Ek bakıma ihtiyacı yoktur.

Cüce kerevitler (Cambarellus): Bakımları kolay, barışçıl kerevitlerdir.

Yelpaze karidesleri (Atyopsis ve Atya türleri): Suyu süzerek beslenen, büyük boyutlu karideslerdir.

Ateş karidesleri (Neocaridina heteropoda): Yüzlerce renk varyetesi olan bir türdür. Bu varyeteler kiraz, sakura, rili gibi kendi içinde de ayrı sınıflanır. Bakımları ve üretimleri çok kolaydır.

Sazansılar (Cypriniformes): Bakımları çok kolay ve dayanıklı balıklardır. Barbus, danio ve Japon balığı gibi pek çok türü içerir.

Moss türleri: Bakımları kolay, dayanıklı bitkilerdir.

Yüzey bitkileri: Bakım ve üretimleri kolay bitkilerdir.

Yumuşak mercanlar (Alcyonacea): Bakımları en kolay mercanlardır. Ayrıca bilimsel olarak anemonlarla aynı sınıfta yer alırlar. (Düşük zehir seviyeli anemonlar da yeni başlayanlara uygundurlar)

Damsel (Pomacentridae ailesindeki Premnas ve Amphiprion haricindeki tüm cinsler): Bakımı kolay bir kaç deniz balığı çeşidinin ortak adıdır.

Gobi, kayabalığı (Gobiidae): Bakımı kolay, deniz çöpçüleridir. (Çamur zıpzıpları - Oxudercinae da bu aile içinde sınıflandırmalarına rağmen bakımları çok zordur)

Cerrahbalığı (Acanthuridae): Bakımı kolay, pek çok türü olan bir balık çeşididir.

Palyaço balığı (Premnas ve Amphiprion türlerinin hepsi ama özellikle Amphiprion ocellaris): Bakımı en kolay deniz balığı türüdür, tuzlu suyun Japon balığı olarak tanımlanabilir.

Temizlikçi karides (Lysmata amboinensis): Bakımı kolay bir deniz karidesidir.

Akvaryuma başlarken: Temel Kavramlar

Temel kavramları bilmek, hayati önem taşır.

Akvaryum: Latince Aqua (Su) ve "arium" (yaşam alanı) kelimelerinden gelir.

Tek tür akvaryumu: İçinde yalnızca tek bir canlı türünün bakıldığı akvaryumlardır.

Biyotop: Belli bir habitat, ekosistem, bölge vs.yi taklit eden sistemlerdir.

Habitat: Yakın coğrafyada yaşayan, birbiriyle uyumlu türlerin oluşturduğu yaşam alanıdır.

Karma akvaryum: İçinde kel alaka balıkların yaşadığı akvaryumdur.

Canlıdoğuran: Yavrularını canlı doğuran (aslında bu tam doğru değil; yumurtluyorlar ama yumurtalar gelişimini tamamlamış oluyor ve suyla temas ettiği an çatlıyor) balıklardır.

Karasin: Characiformes takımından balıklardır. Tetra, piranha ve balta balıkları örnektir.

Tetra: Biyolojide iribaşları, akvaryum hobisinde ise genellikle 4'lü gruplar halinde gezen [Tetra=Lat. Dört] karasin balıklarını belirtir. (Bazı tetra türleri -Örneğin neon tetra (Paracheirodon innesi)- 10'lu gruplar oluşturur)

Çiklit, Çiklid, Sihlid, Sihlit (Cichlid): Alacalevrekler (Cichlidae) ailesindeki balıkların akvaryuma uygun olanlarına verilen isimdir.

Mangrov: Kökleri suda yetişen bir ağaç türü ve bu ağacın köküne verilen isim.

Red moor: Türkçe kaynaklarda "yati kökü" de denen, kırmızımsı bir tahta dekor ögesidir.

Vatoz: Türkiye'de, emici kedibalıklarına verilen isimdir. Yassı köpekbalıkları olarak sınıflandırılan dikenli vatoz gibi balıklarla bir alakaları yoktur.

Loach: Sazangillerden dip balıklarıdır.

T5: Bir floresan çeşididir. (Kısa)

T8: Uzun floresan.

Isıtıcı: Suyu ısıtan cihaz.

Filtre: Suyu temizleyen cihaz.

Biyolojik malzeme: Yararlı bakterilerin yuva olarak kullandığı bir filtre malzemesidir.

Aktif karbon: Tüm bakterileri ve kimyasalları temizleyen bir filtre malzemesidir. Devamlı kullanılması akvaryuma zarar verir; genelde ilaç tedavilerinden sonra belli bir süre için kullanılır.

UV-C: Yosun ve bakterileri öldüren mor ötesi ışın çeşidi.

Hava motoru/Hava pompası: Hava taşları ve sadece süngerden oluşan filtreler için kullanılan hava vericidir. Ama "hava motoru" ismiyle isterseniz, büyük ihtimalle size iç filtre vereceklerdir.

Yavruluk: Hamile balıkları ayırmak için kullanılan şey. Ancak, ben bunu kullandığım hiç bir seferde yavru alamazken; kullanmadığım bir dönemde on nesil lepistes ürettim.

Cama cam akvaryum: Süsleme veya çerçevesi olmayan akvaryumlardır. Ayrıca içinde kum, dekor vs. olmayan akvaryumlara da denir.

Tam teşekküllü akvaryum: Tüm teknik ekipmanlara kendiliğinden sahip akvaryumdur.

Substrat: Latince "taban" demektir. Biyolojide, bir olayın tabanını anlatmakta kullanılır. Akvaryum hobisinde ise akvaryumun dibine serilen kum, çakıl gibi şeyleri belirtir.

Su düzenleyici: Su değerlerini değiştiren kimyasallardır.

Metilen mavisi: Beyaz benek başta olmak üzere bazı hastalıklar için kullanılan bir zehirdir. SU DÜZENLEYİCİ DEĞİLDİR!

Malahit yeşili: Mantar başta olmak üzere yumurta hastalıklarını önlemede kullanılan bir zehirli boyadır. SU DÜZENLEYİCİ DEĞİLDİR!

Bakteri kültürü: Sudaki atıkları ayrıştıracak olan bakterileri içeren bir su düzenleyicidir.

Test kiti: Su değerlerini ölçen araçlardır.

Su değerleri: Suyun kimyasal yapısını gösteren parametrelerdir. pH, gH, kH başlıcalarıdır.

Soğuk su akvaryumu: Isıtıcı kullanılmayan, göl ya da havuz balıklarının (Japon balığı -Carassius auratus, koi - Cyprinus carpio var. "Koi", Pangasius, acıbalık - Rhodeus amerus vs.) beslendiği akvaryumlardır.

Tropikal akvaryum: Ilık suda yaşayan balıkların beslendiği akvaryumlardır.

Litre brüt hacim: Bir akvaryumun alacağı maksimum su miktarıdır.

Azot döngüsü: Atıkların ayrıştırılması olayıdır.

Azot bakterileri: Bakteri kültürü içindeki bakterilerdir.

gH: Toplam sertliktir. İdeali 6-16 dGH arasıdır.

kH: Karbonat sertliğidir. gH'la bir ilgisi yoktur, pH'a bağlı olarak artıp azalır. İdeali 5-10 dkH arasıdır. (Deniz akvaryumlarında 8-12 dkH)

pH: Suyun asitlik seviyesini gösteren değerdir. 7 nötr; 7'den az pH asidik, 7'den çok pH ise baziktir. İdeali 6-8 pH arasıdır. (Amazon kökenli balıklar 4,5 pH'a kadar, Afrika kökenli balıklar da 8,5 pH'a kadar dayanabilir)(Deniz akvaryumlarında 8-8,5 pH)

Amonyum: Atıklardan ilk etapta çıkan iki maddeden biridir. Bitkiler tarafından kullanılır; geri kalanı amonyağa dönüşür.

Amonyak: Atıklardan ilk etapta çıkan iki maddeden biridir. İdeali 0 mg/l'dir.

Nitrit: Amonyum ve amonyağın dönüştürülmesiyle ortaya çıkar. İdeali 0 mg/l'dir.

Nitrat: Nitritin son etapta dönüştürüldüğü şeydir. Bitki ve yosunlar tarafından kullanılır. Maksimum 20 mg/l olmalıdır.

Fosfat: Azotlu olmayan atık bileşiğidir. Bitkiler ve yosunlar tarafından kullanılır, hayvanlar için zararlıdır. Maksimum 0,5 mg/l olmalıdır.

Klor: Çeşme suyunda bulunan temizleyici bir kimyasaldır. Balıklar için zararlı, omurgasız ve bakteriler için ölümcüldür. Bitkilere zarar vermez. Dinlendirilmiş ya da su düzenleyici katılmış su kullanılmalıdır.

Mineral tuzu: Bitkiler ya da su değerleri için bazı mineraller içeren tuzlardır. Akvaryumcularda "kaya tuzu" adıyla da satılabilirler. Deniz tuzuyla bir ilgileri yoktur.

Kankurdu (Bloodworm): Balıkçılık ve akvaryumculukta kullanılan bir yemdir. Bir çeşit su solucanıdır.

Artemia: Karides benzeri bir deniz canlısıdır. Genelde yavru balıklar için kullanılır.

Spirulina: Bir deniz yosunudur. Otçul balıkların protein ihtiyacını karşılamada ve renk artırmada kullanılır.

Killifish (Yıllık balık/Dişlisazancık): Küçük su birikintilerinde yaşayan, genellikle kısa ömürlü ve yumurtaları kuraklığa dayanıklı balıklardır. Canlıdoğuranlarla akrabadırlar.

Pul yem: Yüzey balıkları için kullanılan, suda yüzen bir yemdir.

Granül yem: Suda yavaş batan; orta alanda gezenler başta olmak üzere tüm balıklar için kullanılan bir yemdir.

Stick yem: Bazen granül yemin bir çeşidi olarak sınıflanır. İnce, uzun yemlerdir. Genelde havuz balıkları, çiklitler ve büyük balıklar için kullanılır.

Tablet yem: Yuvarlak şekilli, suda batan yemdir. Cama yapışan versiyonları da vardır. Dip balıkları için kullanılır; cama yapışanları ise her canlı için kullanılır.

Krill: Küçük bir soğuk deniz karidesidir. Genelde etçil balıklar için, daha iyi renklenmelerini sağlamak amacıyla kullanılır.

Supiresi: Küçük bir su canlısıdır. Pireyle bir alakası yoktur; sudan dışarı da çıkamaz. Genelde, yavru balıklara canlı yem olarak kullanılır.

Makro element: Tatlısuda bitkilerin, tuzlusuda ise mercan ve yosunların ihtiyacı olan temel maddelerdir.

Eser element: Tatlısuda bitkilerin, tuzlusuda ise mercan ve yosunların çok az ihtiyacı olan ve genellikle hayvanlar için zararlı maddelerdir.

İletkenlik: Suyun tuzluluğunu gösteren temel seviyedir. İdeali 50-54 mS/cm'dir. (Tatlısuda çok daha az)

Yoğunluk: Suyun tuzluluğunu gösteren ikincil değerdir. İdeali 25 C derecede 1,022-1,024 g/cm3'tür. (Tatlısuda çok daha az)

Makro alg: Deniz akvaryumlarında bakılan büyük, yapraklı yosunlardır.

Ters ozmos: Bir su hazırlama yöntemidir. Genelde bir kaynaktan (Çeşme, göl vs.) alınan suyun yoğunluk, iletkenlik gibi değerleri etkilememesi ve azotlu bileşiklerden arındırılması için yapılır. (Tatlısu akvaryumunda böyle bir işleme gerek yoktur)

Canlı kaya: Deniz akvaryumlarında mercanların tutturulması için kullanılan kayalardır. Bir tatlısu alacalevreği (çiklit) olan yaşayan kaya (Nimbochromis livingstonii) ile karıştırılmamalıdır.

Protein skimmer: Deniz akvaryumlarında, sudaki proteinin arındırılması için kullanılır. (Mercan, anemon gibi canlılar için hayati önem taşır)

Teraryum: Latince terra (kara, arazi) ve arium (yaşam alanı) kelimelerinden gelir. Akvaryumun karasal canlılar için kurulanıdır.

Paludaryum: Latince pallud (bataklık) ve arium (yaşam alanı) kelimelerinden gelir. Çamurlu sulu, karasal alanı olan ve genelde semender ve kurbağa bakmak için kullanılan akvaryumlardır. Temiz sulu paludaryumlara ise (Mesela su kaplumbağaları için kurulanlar) aquaterrarium denir.

Akvaryuma başlarken: Bilmeniz gerekenler

Akvaryuma başlarken, bilmeniz gereken şeyler vardır:

1. Akvaryumculara körü körüne güvenmeyin. Hatta aşırı güvenilir kişilerden gelen bilgileri bile araştırın.

2. Yapmak istediğiniz akvaryum konusunda kafanızda az-çok bir fikir olsun; değişmez bir şey belirleyip ona sadık kalın. İyice araştırın konseptinize uygun canlı ve dekorları. Mesela "lepistes" (Poecilia reticulata) temalı bir akvaryuma; eğer akvaryum büyük değilse beta (Betta türlerinin hepsi ama özellikle Betta splendens) ya da gurami olmaz. Öte yandan, Japon balığıyla anlaşabilen balıklar çok sınırlıdır ve bazı Japon çeşitleri bile kendi aralarında anlaşamaz.

3. Ne kadar küçük olursa olsun, her satıcıdan fiyat alın. Bazen, nerede, neyle, ne zamanda karşılaşacağınız belli olmaz.

4. Balıkları poşetiyle akvaryumda bekletip, daha sonra bodoslama akvaryuma salmayın. Önce bir kova ya da tasta suyuna yavaşça akvaryum suyundan karıştırın, sonra balıkları kepçeyle alıp akvaryuma salın; geri kalan suyu ise dökün.

5. Açık yemlerden almayın. Çok pahalı da olsalar; kapalı kutularda veya alüminyum paketlerde satılan yemleri alın.

6. "Küçükle başlama" gibi bir hataya düşmeyin. Büyük akvaryumun masrafı küçük vadede çok, büyük vadede az masraflı olur. Ayrıca sanılanın aksine, büyük akvaryumların bakımı daha kolaydır. Küçük bir akvaryum ise kısa vadede az, uzun vadede çok masraflı olur.

7. Bilinen markaların, bilinen ürünlerine yönelin. Bu markaların "rehber" tarzı şeylerinden bulursanız muhakkak inceleyin. Akvaryum işinin piri Almanlardır; Sera, Tetra ve JBL en bilinen üç markadır ve üçü de Alman menşelidir.

8. Almak istediğiniz türün özelliklerini iyi bilin; hoşlandığı şeyleri, "normal" görünüm ve davranışlarını, hatta tür kökenini iyi bilin. Bu sayede; hastalıklı balıkları ayırt edersiniz (çoğu zaman hastalığın ilk evresinde balıkta halsizleşme ya da gereğinden fazla hareketlilik -birincisi hareketli, ikincisi sakin ve yavaş türler için geçerlidir- görülür)

9. Teraryum için bu pek mümkün değil; ama akvaryum ve paludaryumlarınızda olabildiğince yapay unsurlardan kaçının. Bitki istiyorsanız canlı bitki kullanın; ek bakıma ihtiyacı olmayan çok güzel türler var. (En basitinden "moss" adı verilen yosun bitki türleri ve Lemna minör gibi yüzey bitkileri) Ha, bitki fiyatları pahalı geliyorsa; araştırarak ve sulak alanlara giderek kozmopolit (Tüm dünyaya yayılmış) bitkiler, Asyatik (Asya kökenli) veya Afro-Asyatik (Ortadoğu ve Kuzey Afrika kökenli) ya da Caucistic (Kafkasya kökenli) akvaryum uyumlu bitkiler toplayabilirsiniz. Örnek olarak söğüt yosunu (Fontinalis antipyretica), su marulu (Pistia türlerinin hepsi ama özellikle Pistia stratiotes), su mercimeği (Lemna minor), Elodea, beyaz nilüfer (Nymphaea alba), tilki kuyruğu/çam (Ceratophyllum demersum), burgulu saz (Vallisneria spiralis) verilebilir.

10. 8 ve 9. maddede bahsedilen şeylerle ilgili ayrıntılı bilgiler, bir gün (ama hangi gün?) blogda verilecektir.

11. Kesinlikle ama kesinlikle ASLA AMA ASLA FANUS KULLANMAYIN! Fanus, balıkları strese sokar ve kısa sürede ölmelerine neden olur. Bunun nedeni, fanusun şu dalgalarını geri yansıtan yapısıdır. Ayrıca, bir fanusta su değerlerini sabit tutmak imkansızdır.