Teraryuma başlarken: Acemilere ASLA uygun olmayan canlılar

Uromastyx: Otçul olsalar da pahalı ve zor bakımlı türlerdir. Çok geniş teraryum isterler, ayrıca vücutlarındaki; özellikle kuyruklarındaki dikenler sizi yaralayabilir.

Tokay geko (Gekko gecko): Etçil, saldırgan ve dişleri/çenesi güçlü bir geko çeşididir. Gece canlısı olup yağmur ormanı teraryumu istediği için UV gibi ihtiyaçları yoktur ama saldırgan olduğu kadar da hassastır. Bir de ısırdı mı bırakmazlar. Ayrıca çoğu geko, hatta neredeyse tüm kertenkeleler 2-3 günde bir beslenmeliyken, tokayların her gün beslenmesi gerekir ki bu da yem koloninize darbe vuracaktır. Ancak, 2. tür olarak tercih edilmesinde sakınca yoktur; yani ilk listedeki gekolardan biriyle tecrübe kazandıktan sonra bakılabilir. (Bu listedeki çoğu tür çok büyük tecrübe gerektirirken, tokaylar için biraz tecrübe yeterlidir)

Yaprak kuyruklu keler/Satanic leaf-tailed gecko (Uroplatus phantasticus): Küçük boylarına rağmen büyük teraryum istemeleri, dekor olan dalları çıkarırken kendi de çıkması ihtimali gibi nedenlerle acemilere uygun değildir. Ayrıca pahalı ve zor bulunan bir türdür, fazla tecrübe gerektirmese de 2. tür olarak da tercih edilmemelidir.

Iguana (Iguania ailesinin tamamı ama özellikle Iguana iguana): Otçul olsalar da pahalı ve saldırgan canlılardır. Normal dönemlerde de agresifken, üreme dönemlerinde saldırganlıkları neredeyse iki katına çıkar. Isırma ve tırmalama huyları vardır. Ayrıca kafeste ya da evin içinde serbest tutulmaları gerektiğinden (camdaki yansımasıyla kavga edebilirler) ve büyük boylarından dolayı tercih edilmemelidir.

Bukalemun (Chamaeleonidae ailesinin tamamı): Kurtçuk yemezler, illa çekirge, sinek gibi böcekleri ve bazen de çok küçük başka kertenkele ve kemirgenleri yerler. Genel olarak agresif olmasalar da tersleri pistir. Bakımları çok zordur ve oldukça hassastırlar.

Burma pitonu/Burmese piton (Python molurus): Çok büyürler ve eğer yeterince büyürlerse sizi yeme ihtimalleri bile vardır. (Ciddiyim) Bunun dışında, bakımları zordur.

Kobra ve engerekler (Elapidae ve Viperidae): Baştan söyleyeyim; deniz yılanları (Hydrophiinae) kobra, çıngıraklı yılanlar (Crotalinae) da engerek çeşididir. Bu canlıları neden acemilerin tercih etmemesi gerektiği zaten gayet açık: Zehirli oldukları için. Bunun yanında, çıngıraklı yılanlar ve mambalar/ağaç kobraları (Dendroaspis türleri) saldırgandır. Ancak ilginç bir biçimde, bakımları öyle aman aman zor değildir.

Timsahlar (Crocodilia takımının tamamı): Çok büyümesi, bünyesinden ve sakin görünüşünden beklenmeyecek kadar hızlı olması nedeniyle acemilere uygun değillerdir. Ancak, cüce kaymanlar (Caiman crocodilus) 3. hayvan olarak edinilebilir. (Geko->Varan/Monitor->Cüce kayman sırasıyla giderseniz eğer) Ayrıca, timsahlar saldırgandır ve genellikle uysallaşmazlar. Ülkemizdeki yasaların, belli bir boya gelen timsahı hayvanat bahçesine vermeyi zorunlu kılması da başka bir durumdur.

Avicularia: Görünüşü en renkli ve parlak tarantula cinsidir; ancak renkli olduğu kadar da hassastır. Kabukları çok çabuk parçalanır; ama saldırgan değillerdir.

İmparator haricindeki akrep türleri: Bunlar da zehirli olduklarından ve babasını bile tanımadıklarından yeni başlayanlara uygun değildir.

Mantis/Mantid/Peygamberdevesi (Mantodea takımının tamamı): Çok güçlü hayvanlardır. Isırdılar mı bırakmaları zor olur. Ancak bu listedeki, başlangıç hayvanı olarak edinilse de uygun olabilecek de tek hayvandır.

Axolotl (Ambystoma mexicanum): Çok temiz ama akıntısız su istemesi ve hassas olması nedeniyle başlangıç türü olmamalıdır. Ayrıca Türkiye'de pahalıdırlar. Ancak, henüz metamorfoz geçirmemiş ve "su köpeği/çamur köpeği" diye de adlandırılan yavru kaplan semenderlere (Ambystoma tigrinum larvae) bakılarak kazanılan tecrübe sonrası bakılabilir. (Axolotl ve kaplan semender yakın akrabadır). Öyle olmasa bile, eğer semender tecrübeniz varsa 2. tür olarak edinebilirsiniz.

Teraryuma başlarken: Acemilere uygun canlılar

Grammostola rosea: Acemilere uygun iki tarantula türünden biridir. Görünüşü sadedir ve sakin mizaçlıdır; zehri yok denecek kadar azdır.

Meksika kırmızı dizli tarantulası (Brachypelma smithi): Acemilere uygun iki tarantula türünden biridir. Görünüşe rosea'ya göre daha renklidir ve sakin mizaçlıdır. Zehri az olmakla birlikte,ısırmak yerine tüylerini batırmayı tercih eder.

İmparator akrep (Pandinus imperator): Acemilere uygun tek akrep türüdür. Zehir seviyesi arıyla aynıdır. Bir çok teraryum canlısından farklı olarak, grup halinde bakılabilir.

Dev Afrika salyangozu (Achatina fulica): Devasa boyutlara ulaşan, hatta kendini sevdiren bir salyangozdur.

Zehirli ok kurbağası (Dendrobatidae ailesinin tamamı): Doğada en zehirli canlılardan biriyken, teraryum ortamındakilerde hiç zehir yoktur. Bunun nedeni, yedikleri özel bir böcekten zehir üretmeleridir.

Afrika pençeli kurbağası (Xenopus laevis): Acemilere uygun, zorunda olmadıkça sudan çıkmayan bir kurbağadır. Bakımı kolaydır, pek çok teraryum canlısından farklı olarak kıyma, ölü balık gibi yemlerle beslenebilir. Elinize alırsanız kaçırmamaya dikkat edin, ilk yapacağı karanlık bir yere girmek olur. Yatağın altından çıkarıp yeniden akvaryuma koyana kadar canım çıkmıştı. Satıcılarda genellikle albino bulunur, wild type ve diğer morph'ları bulmak zordur. "Wild type buldum" diye sevinirseniz de, hayvana dikkat edin. Büyük ihtimalle Afrika pençeli kurbağası değil, Afrika cüce kurbağası'dır. (Hymenochirus sp.)

Kaplan semender (Ambystoma tigrinum): Zaten neredeyse hepsinin bakımı kolay olan (Axolotl hariç) semender türlerinin bakımı en kolaylarından biridir. (Axolotl-Ambystoma mexicanum hariç)

Ateş karınlı semender (Cynops türlerinin hepsi ama özellikle Cynops orientalis ve Cynops pyrrhogaster): Zaten neredeyse hepsinin bakımı kolay olan (Axolotl hariç) semender türlerinin en kolay bulunanlarından biridir.

Sakallı ejder (Pogona vitticeps): Bakımı en kolay kertenkelelerdendir. Hem etçil, hem otçul beslendiği için sadece etçil beslenen kertenkelelerden daha kolay ve ucuza bakılabilir. (İlk fırsatta edinmeyeceğim nadir canlılardan biri olmasının sebebi, "normal" morph'unu sevmemem.) Ayrıca diğer Pogona türlerinin de bakımı kolaydır. Gündüz aktif bir çöl keleri olduğundan UV ihtiyacı vardır.

Canlı yemler: "Canlı yem" olan kurtçuk ve hamamböceklerinin hepsi ucuz ve kolay bakımlıdır.

Madagaskar tıslayan hamamböceği (Gromphadorhina portentosa): Kimileri canlı yem olarak kullansa da, evcil hayvan olarak da beslenebilir. Diğer hamamböcekleri kadar çok üremez ama tıpkı onlar gibi yem ayırt etmez. (Canlı yemi kabul etmez muhtemelen). Diğer hamamböceklerine oranla devasa olan boyutu ve renkleriyle, gerçekten hoş bir canlıdır.

Leopar keleri, leopar geko (Eublepharis macularius): Bakımı en kolay geko türlerindendir. Diğer bir çok gekonun aksine cama, hatta plastiğe tırmanamaz. (Ama tahta ve strafora tırmanır). Çok uysal, dayanıklı ve bazı özel morph'lar haricinde diğer sürüngenlerin çoğuna göre daha ucuzdur. Zor da olsa, kuru yeme alıştırılabilir.

Gün keleri, day gecko (Phelsuma türlerinin hepsi): Oldukça küçük ve oldukça büyük türleri olan, gündüzleri aktif bir gekodur. Cama tırmanabilir, bu yüzden kapalı teraryumda tutulmalıdır ve çoğu gekonun aksine gündüz canlısı olduğundan UV ihtiyacı vardır. Ayrıca, leopar kelerin aksine çöl değil, yağmur ormanı teraryumunda tutulması gerekir.

Tepeli keler, crested gecko (Correlophus ciliatus): İlginç görünüşlü bir gekodur. Gece canlısı olduğundan UV ihtiyacı yoktur. Koruma altında ve satışı sınırlandırılmış bir türdür.

Boa yılanları: Belki de acemilere uygun olan en tehlikeli ve bakımı zor canlıdır. Listedeki diğer türlerin aksine, astronomik boylara erişebilir. (Türüne göre) Önemli not: Ağaç boaları olarak da bilinen ağaç pitonları acemilere ASLA uygun değildir.

Ball python, kraliyet pitonu (Python regius): Bakımı en kolay ve en uysal, muhtemelen de en küçük piton türüdür. Normalde pitonlar boa yılanlarından daha fazla büyürken, bunlar boa boyuna dahi ulaşamayabilir. Dayanıklıdırlar.

Mısır yılanı (Pantherophis guttatus/Elaphe guttata): Bakımı çok kolay, uysal ve yüzlerce morph'u olan bir yılandır. Kimisi saldırgan olabilse de (kişilik bozukluğu gibi düşünün) ısırması bırakın kanatmayı, acıtmaz bile.

Süt yılanı (Lampropeltis triangulum): Mısır yılanıyla hemen hemen aynı özelliklere sahiptir, ayrıca adına rağmen süte gelmez ya da süt içmez. (Hayvanın kafasını süte sokar, yemini süte bular veya ağzına biberon dayarsanız içebilir tabii)

Kral yılan (Lampropeltis getula): Özellikleri mısır ve süt yılanlarıyla hemen hemen aynıdır ama onlar kadar fazla morph'u yoktur. Hatta muhtemelen morph'u yoktur, alt türleri olduğunu biliyorum.

CST, Çin yumuşak kabuklu kaplumbağası, Chinese softshell turtle (Pelodiscus sinensis): Son zamanlarda satıcılarda "Nil kaplumbağası" olarak satılmaya başlandılar. Nil kaplumbağası (Trionyx triunguis) olmasalar da, yakın akraba ve aynı tipte kaplumbağalardır. Çok hassas olmaları ve ince kum gerektirmeleri dışında, bakımları kolaydır. Su seviyesi az olmalıdır.

Kırmızı yanaklı ve sarı karınlı su kaplumbağaları (Trachemys scripta): Bu ikisi aynı türün alt türleridirler. Dolayısıyla satıcılarda birbirlerine karışmış ya da melez halde bulunabilirler. (Bu melezlenme özünde aynı türün bireyleri arasında olduğundan, hayvandan yavru alınabilir) Bu kaplumbağalar çok büyürler ve çok su isterler. Dolayısıyla geniş su alanı olan bir aquateraryumda mutlu olurlar. Ayrıca, görünüşlerinin aksine hassastırlar. (Belki de bu listedeki en hassas canlı bile olabilirler)

Harita kaplumbağaları (Graptemys türlerinin hepsi ama özellikle Graptemys geographica ve Graptemys pseudogeographica): Kırmızı yanak ve sarı karınlara benzerler, biraz daha az büyürler ve bakımları daha kolaydır. Ne yazık ki ülkemizde bulmak şimdilik o kadar da mümkün değildir.

Çamur kaplumbağası, musk turtle (Sternotherus türlerinin hepsi ama özellikle Sternotherus odoratus): Dayanıklı ve büyük kaplumbağalardır. Evden çok, dışarıda bakıma uygundurlar. (Havuz bakımına)

Trakya tosbağası, Hermann's tortoise (Testudo hermanni): Dışarıda bakıma uygun bir kara kaplumbağası çeşididir. Ülkemizde de, sadece Trakya'da da olsa doğal olarak yaşar.

Mahmuzlu akdeniz tosbağası (Testudo graeca): Türkiye'nin her yerinde yaşayan hoş bir türdür. Dışarıda bakıma uygundur.

Çerçeveli tosbağa, marginated tortoise (Testudo marginata): Dışarıda bakıma uygun bir kaplumbağadır. Ülkemizde doğal olarak bulunup bulunmadığını bilmiyorum ama buna benzer bir kaplumbağa görmüştüm daha önce. Tabii büyük ihtimalle mahmuzlu Akdeniz tosbağasıydı.

Teraryuma başlarken: Temel Kavramlar

Tıpkı akvaryumdaki gibi, teraryumda da temel kavramları bilmek azami önem taşır.

Teraryum: Latince "terra" (Karasal alan, arazi) ve "arium" (yaşam alanı) kelimelerinden gelir.

Terrapin kaplumbağalar: Kara kaplumbağaları.

Çöl teraryumu: Çöl kökenli canlılar için kurulan teraryum.

Yağmur ormanı teraryumu: Tropik canlılar için kurulan teraryum.

UV-A: Sürüngenler için önemli bir mor ötesi ışın. (Gececil sürüngenlere lazım değildir)

UV-B: Sürüngenler için önemli bir diğer mor ötesi ışın.

Isıtma kablosu: Sürüngenler için alttan ısıtma sağlayan, bu sayede sindirimlerini kolaylaştıran bir ekipman. (Ortam ısısını yükseltmez)

Isıtıcı ped: Sürüngenler için alttan ısıtma sağlayan, bu sayede sindirimlerini kolaylaştıran bir ekipman. (Ortam ısısını yükseltmez)

Isıtıcı kaya: Sürüngenler için alttan ısıtma sağlayan, bu sayede sindirimlerini kolaylaştıran bir ekipman. (Ortam ısısını yükseltmez)

Isıtıcı seramik lamba: Ortam ısısını yükselten, ışık vermeyen lambalrdır.

Termometre-nem ölçer: Teraryumdaki ısı ve nemi ölçen alettir.

Su jeli: Böcekler gibi küçük hayvanların su ihtiyacını karşılaması için üretilen bir yemdir. (Bir yaprak üstüne su sıkmak da işe yarar)

Morph: Aynı türün, hatta aynı alt-türün içindeki görünüş farklılıklarıdır. (Akvaryum hobisindeki karşılığı "varyete", köpek ve kedilerdeki karşılığı "cins, ırk"tır)

Incubitor: Kuluçka makinesi. Nasıl yani? Elbette, tavuklar için değil; kertenkele ve yılanlar için. (Teraryumda, kertenkelelerin doğadaki yumurta ısıtma olaylarını taklit etmemiz pek mümkün değil, yılanlar ise kuluçkaya yatsa da aç kaldıklarında yumurtalarını yiyebileceklerinden güvenli değil)

Teraryuma başlarken: Gözden Geçirmeniz Gereken Düşünceler

1. Çoğu kişi, otçul olduklarından ve ne hikmetse ülkemizdeki satıcılarda en çok o bulunduğundan dolayı iguanayı bakımı en kolay ve en uysal sürüngen sanır. Oysa, genel kanının aksine etçil geko türleri iguanadan hem daha kolay bakımlı, hem ucuz, hem de sakindir. İguana, çoğu etçil sürüngenden (Mesela mısır yılanları, leopar keleri) daha saldırgan bir canlıdır.

2. Etçil sürüngenler için şu kaplumbağa yemlerini (kurutulmuş karides) kullanmayı aklınızdan bile geçirmeyin! Çok az sürüngen, kuru yeme alışabilir; o da çok sancılı bir süreçtir. Balıklardan farklı olarak, sürüngenler yemin hareketine tepki verir. Balıklar toplayıcı, sürüngenler avcıdır. Piranhalar bile doğada avlanmak yerine ölü canlıları yemeyi tercih ederken, en uysal sürüngen ve etçil omurgasız bile avlanır. Bunun için, ayrıca bir yem kabınızın olması gerekiyor; un kurtları ucuz, kolay bakımlı, çabuk üreyen ve yağ bakımından yüksek canlılardır. (Bizim için en önemli besin maddesi proteinken, sürüngenler için bu yağdır. Omurgasızlar için ise mineraldir) Ha bu arada, ben o yemleri en kaliteli markalardan olan Sera bile üretse; yüzüne bakmayan kaplumbağalar gördüm.

3. Teraryumda, akvaryum gibi sınırsız hayal gücü; ne yazık ki pek mümkün değildir. Elbette, olabildiğince dekor yapabilirsiniz; ama akvaryumdaki gibi kel alaka canlıları bir arada tutamazsınız. Çoğu türün tek tür beslenmesi gerekir; hatta bazı türlerin doğasında yamyamlık olduğundan tek tür değil, tek canlı olarak bakılması gerekir.

4. Teraryum hobisi, akvaryumdan bile pahalı bir hobidir. Şimdiden kendinizi hazırlayın; 100 TL ya da daha az bir bütçeyle, ancak 1-2 malzeme veya 1 canlı alabilirsiniz. (Hayırsever birinden hediye olarak gelen malzeme ve canlılarla bedavaya da getirebilirsiniz gerçi)

5. Doğadan yakalama canlılar beslemeye kalkmayın. Akvaryum canlıları, doğadan yakalama olsa bile uygun şekilde alıştırıldığı akvaryumda doğadaki ömrü kadar hatta daha uzun süre bakılabilir. Ama teraryum canlıları, teraryuma alıştırılamaz ve ölürler. Teraryum canlılarının teraryuma alışabilmesi için, teraryumda doğup büyümüş olmaları gerekir.